Bristol Beaufort: torpido bombardımanının Türk hava hizmetindeki kısa dönemi
Bristol Beaufort, İkinci Dünya Savaşı sırasında kıyı ve deniz harekâtı için geliştirilmiş, dört kişilik mürettebat taşıyan İngiliz çift motorlu bir torpido bombardıman uçağıydı. Türkiye’ye ulaşan Beaufort’lar, 1944’ten itibaren 105. Torpido Grubu ile ilişkilendirilen deniz taarruz kabiliyetinin geliştirilmesi sürecinde yer aldı. Türk hizmeti uzun sürmemiş olsa da Beaufort, savaş döneminde hava gücünün deniz hedeflerine karşı görev yapabilecek şekilde çeşitlendirilmesinin bir örneğidir. [B1][B2]
Blenheim’den Type 152’ye
Bristol şirketi, Type 152 Beaufort tasarımını daha önceki Blenheim uçağından hareketle geliştirdi. Bu uçak, yalnızca mevcut bir bombardıman uçağının adının değiştirilmesi değildi: dört kişilik mürettebatın çalışabileceği gövde, torpido taşıma ve deniz keşfi için düzenlenen sistemler, farklı bir görev setine odaklanıyordu. Prototip 15 Ekim 1938 tarihinde uçtu. Beaufort, 1939 sonundan itibaren RAF Coastal Command bünyesine girmeye başladı. [B2][B3]
Avrupa savaşında Beaufort’ların görevi, düşman deniz taşımacılığını zorlamak ve kıyı sularında harekât yürütmekti. Uçaklar torpido ve bomba taşıyabildikleri gibi deniz mayınlama görevlerine de katıldılar. Kuzey Denizi, Manş Denizi ve Atlantik üzerindeki faaliyetlerin ardından bazı birlikler Akdeniz ve Hint Okyanusu bölgelerine kaydırıldı. Torpido hücumu, düşman uçaksavar ateşi altında belirli bir irtifa ve uçuş hattını korumayı gerektirdiği için son derece riskliydi. [B2]
Beaufort’un motorları ve görev profili de hizmetin zorluğunu etkiledi. Özellikle erken Taurus motorlu uçaklarda güvenilirlik sorunları yaşandı; daha sonra farklı motorların kullanıldığı varyantlar ortaya çıktı. Bu nedenle Beaufort Mk I / IA / II / IIA adları yalnız biçimsel farklılıklar değildir: kullanılan motor, performans ve ekipman bakımından önemli ayrımlar içerir. Türk envanterindeki tek tek seri numaralarıyla hangi alt varyantların eşleştiği kesinleştirilmeden bütün uçaklara tek motor değeri atamak doğru değildir. [B2][B4]
1944: Türkiye’ye gelişi ve 105. Torpido Grubu
Türk havacılık tarihçeleri, Blenheim Mk V uçaklarının deniz taarruz görevi için yetersiz kalması üzerine İngiltere’nin Beaufort sağlama taahhüdüne yer verir. Tayyareci’nin envanter kaydı 32 uçaklık bir taahhütten, Mart 1944’te Mısır’daki RAF Middle East stoklarından Türkiye’ye getirilen Beaufort’lardan ve bu uçakların 105. Torpido Grubu’ndaki Blenheim’ların yerine geçmesinden söz eder. [B1]
Ancak burada iki sayı birbirinden ayrılmalıdır: taahhüt edilen uçak sayısı ile kesin teslim edilen uçak sayısı. Tayyareci’nin yayımladığı Türk seri numarası listesi 4601–4632 aralığını kapsarken, İngiliz literatürüne dayanan başka envanter özetleri iki grup hâlinde 24 uçağın geldiğini kaydeder. Bu nedenle toplam teslimat sayısını tek ve tartışmasız bir rakam gibi vermek yerine kaynak farkını belirtmek gerekir. 1944’te başlayan Türk Beaufort hizmetinin deniz taarruzu ve torpido göreviyle ilişkisi ise kaynaklarda ortak noktadır. [B1][B4]
Hizmetin sonu: kaynakların ayırdığı tarihler
Türk havacılık kayıtlarının bir bölümü Beaufort’ların 1947’de Beaufighter’larla değiştirildiğini bildirir. İngiliz kaynaklarından aktarılan kimi operatör listeleri ise hizmeti 1950’ye kadar uzatır. İlk uçakların operasyondan çekilmesi ile envanterde kalan son örneğin kayıttan silinmesi farklı tarihler olabilir; elimizdeki kaynaklar bu farkı kesin olarak açıklamıyor. Bu nedenle tarihçe, “1947’de yerlerini Beaufighter’lara bırakmaya başlayan Beaufort’ların son hizmet yılı kaynaklarda farklı verilir” ifadesini tercih eder. [B1][B4]
Türk havacılığında önemi
Beaufort’un Türk hizmeti, İkinci Dünya Savaşı’nın donanım arayışlarının ve özellikle deniz hedeflerine karşı hava gücü kurma çabasının bir parçasıdır. Daha sonraki Bristol Beaufighter birliklerinin görev anlayışıyla da bağlantılı olan bu kısa dönem, yalnız bir uçak değişimini değil, torpido ve kıyı harekâtı tecrübesinin devamlılığını gösterir. Beaufort’un görünümü ile ilgili maket çalışmasında temsil edilen 02 numaralı uçak, bu askerî havacılık döneminin model üzerinde ele alınabilecek ilginç bir konusudur. [B1][B2]
