İki kişilik, çok görevli bir uçak
Birinci Dünya Savaşı sırasında Fransa’da geliştirilen Breguet 14 (Breguet XIV), pilot ile rasıttan oluşan iki kişilik mürettebatıyla keşif ve bombardıman görevleri için tasarlanmış bir çift kanatlı uçaktı. A.2 keşif, B.2 ise bombardıman varyantını ifade ediyordu. Dayanıklı yapısı, güçlü motoru ve farklı görevlere uyarlanabilmesi sayesinde savaş sonrasında da birçok ülkenin envanterinde yer buldu. Türk havacılığındaki hikâyesi ise satın alma sözleşmesinden çok, cephede ele geçirilen bir uçakla başladı. [1][4]
Sarıköy’e inen uçak: “Sakarya”
Eylül 1921’de Yunan kuvvetlerine ait bir Breguet 14, Sarıköy yakınlarında zorunlu iniş yaptı ve Türk birliklerince ele geçirildi. Uçağa kazanılan zaferin adı verildi: Sakarya. Onarılarak veya uçuşa elverişliliği sağlanarak 2’nci Tayyare Bölüğünün kullanımına alınan bu makine, sınırlı imkânlarla görev yapan Türk havacıları için değerli bir takviyeydi. Keşif uçakları o günlerde düşman birliklerinin yerini saptamak, hareketlerini izlemek ve cephe komutanlığına bilgi ulaştırmak bakımından önem taşıyordu. [1][2][3]
“Sakarya”nın hikâyesi uzun sürmedi. Millî Savunma Bakanlığı kayıtlarına göre uçak, 22 Temmuz 1922 tarihli hava muharebesinde kaybedildi. Buna rağmen adı, Millî Mücadele’nin hava harekâtında ganimet uçakların nasıl kullanıldığının en somut örneklerinden biri olarak kaldı. [1]
Büyük Taarruz öncesinde güçlenen filo
Breguet 14’ler, 1922’de tek bir ganimet uçağın ötesinde önem kazandı. Türk Hava Kuvvetleri tarihçelerinde, Mayıs 1922’de Adana’daki Fransız kuvvetlerinden on Breguet 14 B.2’nin Türk tarafına devredildiği; uçakların bir bölümünün cephe birliklerine tahsis edilerek Büyük Taarruz dönemindeki harekâta katıldığı belirtilir. Yetersiz uçak, pilot ve yedek parça koşullarında bu takviye dikkate değerdi. [2]
Büyük Taarruz’un başladığı 26 Ağustos 1922 günü Yüzbaşı Fazıl Bey’in bir Yunan Breguet 14 A.2’yi inişe zorlaması da tipin tarihindeki önemli olaylardan biriydi. Onarılan uçak Garipçe adıyla envantere katıldı. Takip eden harekât sırasında Uşak ve İzmir çevresinde başka Breguet 14’ler de ele geçirildi. [1][2]
Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan hizmet
Millî Mücadele’nin bitmesiyle Breguet 14’lerin görevi hemen sona ermedi. Takip eden yıllarda ilave uçaklar envantere alındı; özellikle 1924’te Fransa’dan alınan örnekler, tipin erken Cumhuriyet havacılığındaki kullanımını genişletti. Breguet 14 A.2 ve B.2’ler 1928’e kadar Türk askerî havacılığında görev yaptı. Böylece aynı uçak ailesi hem Millî Mücadele’nin kıt imkânlarla yürütülen hava harekâtına hem de barış dönemindeki hava gücü yapılanmasına tanıklık etti. [1][2]
Neden önemlidir?
Breguet 14’ün Türk hizmetindeki öyküsü, bir uçak tipinin teknik özelliklerinden daha fazlasını anlatır: zorunlu inişle ele geçirilen “Sakarya”, savaş şartlarında hizmete alınan “Garipçe”, Fransızlardan devralınan uçaklar ve Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki yeni alımlar. Bunların tümü, Türk askerî havacılığının dağınık imkânlardan daha düzenli bir envantere geçişini görünür kılar. [1][2]
