PZL P.24, 1930’ların ikinci yarısında Türkiye’nin av birliklerinde kullanılan Polonya yapımı tek motorlu avcı uçağıydı. Türkiye için sipariş edilen uçakların yanında Kayseri’deki yerli üretim, bu tipin Türk havacılık tarihinde ayrı bir yere sahip olmasını sağladı.
Geliştirilmesi
PZL P.24, Zygmunt Puławski’nin martı kanatlı PZL P.11 tasarımından geliştirilen bir ihracat avcısıydı. P.11’de kullanılan Bristol Mercury motoruyla ilgili ihracat kısıtları nedeniyle P.24 için Fransız Gnome-Rhône radyal motor tercih edildi. İlk prototip Mayıs 1933’te uçtu. Tip Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Bulgaristan’a satıldı; Polonya Hava Kuvvetleri ise P.24’ü envanterine almadı.
Türkiye’de hizmeti ve Kayseri üretimi
Türkiye, 24 Nisan 1936’da imzalanan sözleşmeyle P.24 avcı uçakları ve üretim lisansı satın aldı; Kayseri Tayyare Fabrikası’nda lisans altında üretim yapıldı. Türkiye’de P.24A, P.24C ve P.24G varyantları kullanıldı. Hava Kuvvetleri Uçak Albümü’ne göre tip 1936–1943 arasında Türk av birliklerinde hizmet verdi; Baş (2022) hizmete girişi 1937 olarak verir. Uçaklar 1943’te Hawker Hurricane’lerin gelişiyle hizmetten çekildi.
Not: Kaynaklar envanter için farklı rakamlar veriyor. Hava Kuvvetleri Uçak Albümü 20 P.24A, 44 P.24C ve 2 P.24G olmak üzere 66 uçak sayar. Baş (2022), 1936 sözleşmesinin 40 uçağı (14 P.24A, 26 P.24C) kapsadığını, sözleşmede Kayseri’de montaj için ayrıca 20 P.24A’dan söz edildiğini ve 1939 sonuna kadar Kayseri’de 50’den fazla uçak üretildiğini aktarır. Bu fark henüz giderilmemiştir.
2014 numaralı uçak ve günümüze ulaşan örnek
2014 numaralı Türk işaretli P.24’ün dönem fotoğrafı, ModofWar’da yapılan 1/48 ölçekli model için de temel görsel referanslarından biridir. Fotoğraftaki uçak ile müzede korunan örnek aynı gövde olarak tanıtılmamalıdır.
PZL P.24’ün günümüze kalan tek örneği İstanbul Havacılık Müzesi’nde korunmaktadır. Müzedeki bu uçak, tipin tarihî önemini yerinde görme fırsatı sunar.
Kaynak ve görsel notu
Bu metin önceki ModofWar PZL P.24 Dossier’ının tarihçe bölümünden ayrıştırılmıştır. Teknik veriler ve envanter bilgisi kaynakçadaki iki esere dayanır. Dönem fotoğraflarının yayın hakları henüz doğrulanmamıştır.
